Accueil CCFr  >   EADC Sacramentarium
Ajouter aux favoris Imprimer cette page (nouvelle fenêtre)

Sacramentarium

Ajouter au panier ExporterFichier PDF de l'instance
Modifié le : 12/03/2026

Présentation globale de la collection

Etablissement de conservation
Médiathèque L'Apostrophe. Chartres, Eure-et-Loir Voir tous les inventaires
Tous les inventaires
Intitulé de l'instrument de recherche Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France. Départements - Tome XI. Chartres, fonds ancien (2/2)
Cote Ms 401-Ms 814
Titre Manuscrits de la médiathèque l'Apostrophe de Chartres, 2 : fonds ancien (2/2)
Langue Français
Conditions d'accès L'accès aux collections patrimoniales est soumis à une autorisation préalable.
Conditions d'utilisation Toute publication de documents inédits doit être notifiée à l'établissement.
Citer sous la forme Médiathèque l'Apostrophe de Chartres, Ms. X, fol. Y.

Informations sur l'instrument de recherche

Auteur(s) Henri Omont, Auguste Molinier, Camille Couderc, Ernest Coyecque
Éditeur Bibliothèque nationale de France
Date de la version électronique 2023-2026
Création Le présent inventaire résulte de la scission de la conversion rétrospective de l'édition imprimée: conversion rétrospective de l'édition imprimée: Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France. Départements - Tome XI. Chartres. Par M. Omont, Molinier, Couderc et Coyecque, Paris, Plon-Nourrit, 1890. Numérisation et rendu en mode texte réalisés par la société AIS (Paris, France). Encodage effectué selon la DTD EAD-2002 par la société ArchProteus (Vancouver, Canada) le 18 novembre 2007. Révision des notices des manuscrits médiévaux dans le cadre du programme CNRS - IRHT et Biblissima+ "Bibliotheca Carnotensis Nova. Un nouveau catalogue pour les manuscrits médiévaux sinistrés de la bibliothèque de Chartres" (2023), sous la direction de Joanna Frońska et Claudia Rabel.
Langue(s) de l'instrument de recherche Catalogue rédigé en français
Notes

Ps. LXXXILUC, XXIII, 43un catalogue des manuscrits des Dominicains de Chartres se trouve dans la Bibliotheca bibliothecarum de Montfaucon, t. II, p. 1364 ; un très court index de ces mêmes manuscrits a été relié dans le manuscrit latin 10393, fol. 67 bis et ter) de la Bibliothèque nationaleSaint-Jean-en-Vallée-lez-Chartres, abbaye de l'Ordre de Saint-Augustin, fondée en 1038Josaphat-lez-Chartres, abbaye de l'Ordre de Saint-Benoît, fondée en 1117
Permalien https://ccfr.bnf.fr/portailccfr/ark:/16871/005FRCGMNOV-280856201-r11
Catalogue général des manuscrits
Présentation du contenu
N° :  577 Cote :  Ms 577 Ancienne cote :  Ms 4 Support :  Parchemin Importance matérielle :  205 feuillets Réglure :  Longues lignes Décoration :  Miniature en pleine page (fol. 6v. Crucifixion); grandes initiales ornées (fol. 7 et 8); initiales de couleur rouges et noires Dimensions  288 x 215 mm Reliure :  Reliure en peau blanche sur ais de bois; traces de fermoires Note : Manuscrit détruit lors du bombardement de la bibliothèque le 26 mai 1944. Présentation du contenu : 

Fol. 6. Sacramentaire. Titre en capitales et onciales, en 18 lignes rouges et noir: "In nomine Domini. Incipit liber sacramentorum, de circulo anni expositus, a sancto Gregorio papa Romano editus, ex au[t]entico libro bibliothecae cubiculi scriptus, qualiter missa Romana celebratur, hoc est in primis introitus, qualis fuerit statutis temporibus sive diebus festis seu cotidianis, deinde XYPIH AHICON [sic], item dicitur Gloria in excelsis Deo, si episcopus fuerit, tantummodo die dominico seu diebus festis, a presbiteris autem minime dicatur, nisi tantum in Pascha; quando vero laetania agitur, neque Gloria in excelsis Deo neque alleluia canatur; postea vero dicatur oratio, deinde sequitur apostolus, inde gradale seu alleluia, postmodum legitur egvangelium, deinde offertorium et oratio super oblata, deinde dicit excelsa voce : Per omnia".

Fol. 8. Canon missae. Fol. 8v. "Te igitur… una cum famulo tuo papa nostro ... et antistite nostro ... et rege nostro..." (ce qui suit est d’une autre main: "et omnibus... cultoribus".)

Fol. 10v. "Memento mei peccatoris, quaeso. Domine, et licet haec sancta indigne, tibi, sancte Pater, omnipotens, eterne Deus, meis manibus indignis offerantur sacrificia, qui nec invocare sanctum ac venerabile nomen tuum dignus sum, sed quoniam in honore, laude et memoria glorisissimi dilecti F. t. D. n. I. C. offeruntur, sicut incensum in conspectu divine maiestatis tuae cum odore suavitatis acceptentur. Per.... Memento etiam. Domine...". Fol. 11v. "Pax D. s. s. v. Et c. s. t... Agnus Dei... Tribus vicibus".

Fol. 11v-93v. Temporale. Préfaces (de la première main) entre la secrète et la postcommunion. Ordre du texte [rubriques]: fol. 17v. "Kal. ian. Nat. sanctae Mariae"; fol. 18. "Missa in octabas Domini"; fol. 19. "Dominica I post oct. Domini"; "Vigilia Teophaniae"; fol. 21. "Missa in octabas Epiphania [sic]"; fol. 21v. "Dominica I post Teophania"; fol. 24. "Dominica VI post Teophania"; fol. 24. "Dominica in Septuagesima"; fol. 27. "Sabbatum [post cineres]"; fol. 53v. "Sequitur ordo qualiter sabbato sancto Pasche, secundum Gregorium papam, in ecclesia agi debeat. In primis induunt se omnes albis et pergant propter ignem novum ad portam monasterii..."; fol. 54v. Exultet noté (notation neumatique française); fol. 55. Eloge de l’abeille, gratté; fol. 56. "Precamur ergo te... una cum famulo (au-dessus de la ligne et d’une autre main: "beatissimo") tuo papa nostro (suit une ligne et demie effacée; le texte a été remplacé par: "et rege nostro et antistite nostro"); fol. 58. "Dominica sancte resurrectionis"; fol. 61v. "Dominica post albas"; fol. 62. "In pascha annotenum [sic]"; fol. 66. "In vigilia Ascensionis"; fol. 69v. "In die sancto Pentecostes"; fol. 71v. "Feria V [post Pent.]"; fol. 73v. "In octava Pent. De sancta Trinitate"; fol. 74v. "Dominica I post oct. Pent."; fol. 88. "Dominica XXVII post oct. Pent. Hec dominica V ante natale Domini"; fol. 92. "Dominica [I] ante natale Domini".

Fol. 110-170. Sanctorale. Série des messes qui ne figurent pas dans le sanctoral grégorien: fol. 110v. "Natale s. Mauri monachi"; fol. 111v. "Natale s. Sulpicii episcopi et confessoris"; fol. 112. "Natale ss. mart. Marii et Marthe"; fol. 114. "SS. Emerentiane et Macharii et Parmenii diac."; "Natale s. Preiecti martiris" (en marge et d’une autre main: "et Saviniani"); fol. 114v. "Conversio s. Pauli"; fol. 117. "Natale sancte Scolastice virginis"; fol. 117v. "Sancte Sotheris virginis"; "SS. Zotici et Hyrenei et Iacincti"; fol. 118. "Natale. ss. martires... Vitalis, Felicule et Zenonis"; fol. 118v. "Natale sancte Iuliane virginis"; fol. 119. "Cathedra s. Petri apostoli"; fol. 119v. "Natale. s. Mathie apostoli"; fol.. 120. "Natale s. Albini episcopi et confessoris"; fol. 120v. "Perpetue et Felicitatis"; fol. 121. “Vigilia. s. Benedicti abbatis"; fol. 121v. "Natale s. Benedicti abbatis"; Fol. 123. "Natale s. Leonis pape"; fol. 123v. "Natale sancte Eufemie virginis"; fol. 124v. "S. Marci evangeliste"; fol. 126. "S. luvenalis"; 126v. "Inventio sancte Crucis" (6 mai); "Regressio s. lohannis evangeliste de exilio"; fol. 128. "SS. Nerei et Achillei"; fol. 128. "Dedicatio basilice sancte Marie" (13 mai); fol. 129v. "SS. Primi et Feliciani mart."; fol. 130. "Basilidis, Cirini, Naboris et Nazarii martires"; "S. Viti martiri"; fol. 130v. "Cirici et lulitte matris eius"; fol. 131v. "Vigilia. ss. martires Gervasii et Protasii"; fol. 133v. "Vigilia ss. lohannis et Pauli"; fol. 136v. "Translatio s. Benedicti abbatis"; fol. 137. "Sancte Marie Magdalene" (préface spéciale); fol. 137v. "S. Apollinaris"; "Natale s. lacobi apostoli"; fol. 139v. "Natale s. Germani episcopi Autissiodorensis"; fol. 140v. "SS. Machabeorum"; fol. 141. "Inventio corporis s. Stephani et alior."; fol. 142v. "Natale s. Donati episcopi et martiris"; fol. 146. "Octava s. Laurentii"; fol. 147. "S. Magni martiris"; fol. 148. "Natale s. Simphoriani martiris"; "S. Bartholomei apostoli"; fol. 148v. "Natale s. Rufi martiris"; "Natale s. Augustini episcopi"; fol. 150. "Decollatio s. lohannis Baptiste"; fol. 150. "Natale s. Prisci martiris"; fol. 151. "S. Adriani martiris"; fol. 152. "Natale s. Gorgonii martiris"; fol.154v. "Vigilia s. Mathei apostoli"; fol. 155. "s. Mauricii"; fol. 156v. "Natale s. Hieronimi presbiteri"; fol. 157. "SS. Germani et Remigii"; fol. 157v. "Natale s. Leodegarii episcopi et martiris"; fol. 158. "SS. Marcelli et Apulei, Sergii et Bacchi"; "Vigilia s. Dionisii ac socii eius"; fol. 159v. "S. Luce"; fol. 160. "Vigilia apostolorum Symonis et lude"; fol. 160. "Vigilia omnium sanctorum"; fol. 161. "Missa in die omnium sanctorum"; fol. 162v. "Vigilia s. Martini”; fol. 164. "Missa quotidiana de s. Martino confessore"; "In octava s. Martini"; fol. 164v. "Vigilia sancte Cecilie virginis"; fol. 166v. "SS. ...Chrisanti, Mauri et Darie"; fol. 168. "In octava s. Andreae"; fol. 168v. "Natale s. Damasi papae"; fol. 169. "Natale. s. Thome apostoli".

Fol. 169-173v. Commune sanctorum.

Fol. 173v. "In ecclesia cuiuslibet mart. vel conf. sive virg.". Dans les oraisons de la messe, une main contemporaine du manucrit a ajouté le nom de sainte Soline dont les reliques étaient conservés dans l’église abbatiale.

Fol. 175v-190v. Messes votives, dont: fol. 177v. "Missa pro congregatione monachorum"; fol. 189. "Missa pro congregatione. Familiam huius sacri caenobii, quesumus. Domine, intercedentibus omnibus sanctis tuis..." (en marge, par une main différente: "intercedente beato Petro apostolo tuo cum").

Fol. 190-202v. Bénédictions épiscopales (53). Fol. 201v. Bénédiction de l'église. Titre: "Benedictio in dedicatione ecclesie". Incipit: "Omnipotens Deus, qui hoc templum sanctum suo glorisissimo nomini, in honorem beatorum apostolorum Petri et Pauli voluit dedicari...".

Fol. 202v-205. Épîtres et évangiles des messes votives.

Historique de la conservation :  Informations sur le traitement : Notice d’Omont et alii (1890) révisée par Angela Cossu (2023). Bibliographie des manuscrits de Chartres
577
Cote Ms 577
Ancienne cote Ms 4
Titre Sacramentarium
Date Seconde moitié du Xe siècle, avec les ajouts du XIeet du XIIesiècle
Langue Latin
Support Parchemin
Importance matérielle 205 feuillets
Réglure Longues lignes
Décoration Miniature en pleine page (fol. 6v. Crucifixion); grandes initiales ornées (fol. 7 et 8); initiales de couleur rouges et noires
Dimensions 288 x 215 mm
Reliure Reliure en peau blanche sur ais de bois; traces de fermoires
Note Manuscrit détruit lors du bombardement de la bibliothèque le 26 mai 1944.
Présentation du contenu

Fol. 6. Sacramentaire. Titre en capitales et onciales, en 18 lignes rouges et noir: "In nomine Domini. Incipit liber sacramentorum, de circulo anni expositus, a sancto Gregorio papa Romano editus, ex au[t]entico libro bibliothecae cubiculi scriptus, qualiter missa Romana celebratur, hoc est in primis introitus, qualis fuerit statutis temporibus sive diebus festis seu cotidianis, deinde XYPIH AHICON [sic], item dicitur Gloria in excelsis Deo, si episcopus fuerit, tantummodo die dominico seu diebus festis, a presbiteris autem minime dicatur, nisi tantum in Pascha; quando vero laetania agitur, neque Gloria in excelsis Deo neque alleluia canatur; postea vero dicatur oratio, deinde sequitur apostolus, inde gradale seu alleluia, postmodum legitur egvangelium, deinde offertorium et oratio super oblata, deinde dicit excelsa voce : Per omnia".

Fol. 8. Canon missae. Fol. 8v. "Te igitur… una cum famulo tuo papa nostro ... et antistite nostro ... et rege nostro..." (ce qui suit est d’une autre main: "et omnibus... cultoribus".)

Fol. 10v. "Memento mei peccatoris, quaeso. Domine, et licet haec sancta indigne, tibi, sancte Pater, omnipotens, eterne Deus, meis manibus indignis offerantur sacrificia, qui nec invocare sanctum ac venerabile nomen tuum dignus sum, sed quoniam in honore, laude et memoria glorisissimi dilecti F. t. D. n. I. C. offeruntur, sicut incensum in conspectu divine maiestatis tuae cum odore suavitatis acceptentur. Per.... Memento etiam. Domine...". Fol. 11v. "Pax D. s. s. v. Et c. s. t... Agnus Dei... Tribus vicibus".

Fol. 11v-93v. Temporale. Préfaces (de la première main) entre la secrète et la postcommunion. Ordre du texte [rubriques]: fol. 17v. "Kal. ian. Nat. sanctae Mariae"; fol. 18. "Missa in octabas Domini"; fol. 19. "Dominica I post oct. Domini"; "Vigilia Teophaniae"; fol. 21. "Missa in octabas Epiphania [sic]"; fol. 21v. "Dominica I post Teophania"; fol. 24. "Dominica VI post Teophania"; fol. 24. "Dominica in Septuagesima"; fol. 27. "Sabbatum [post cineres]"; fol. 53v. "Sequitur ordo qualiter sabbato sancto Pasche, secundum Gregorium papam, in ecclesia agi debeat. In primis induunt se omnes albis et pergant propter ignem novum ad portam monasterii..."; fol. 54v. Exultet noté (notation neumatique française); fol. 55. Eloge de l’abeille, gratté; fol. 56. "Precamur ergo te... una cum famulo (au-dessus de la ligne et d’une autre main: "beatissimo") tuo papa nostro (suit une ligne et demie effacée; le texte a été remplacé par: "et rege nostro et antistite nostro"); fol. 58. "Dominica sancte resurrectionis"; fol. 61v. "Dominica post albas"; fol. 62. "In pascha annotenum [sic]"; fol. 66. "In vigilia Ascensionis"; fol. 69v. "In die sancto Pentecostes"; fol. 71v. "Feria V [post Pent.]"; fol. 73v. "In octava Pent. De sancta Trinitate"; fol. 74v. "Dominica I post oct. Pent."; fol. 88. "Dominica XXVII post oct. Pent. Hec dominica V ante natale Domini"; fol. 92. "Dominica [I] ante natale Domini".

Fol. 110-170. Sanctorale. Série des messes qui ne figurent pas dans le sanctoral grégorien: fol. 110v. "Natale s. Mauri monachi"; fol. 111v. "Natale s. Sulpicii episcopi et confessoris"; fol. 112. "Natale ss. mart. Marii et Marthe"; fol. 114. "SS. Emerentiane et Macharii et Parmenii diac."; "Natale s. Preiecti martiris" (en marge et d’une autre main: "et Saviniani"); fol. 114v. "Conversio s. Pauli"; fol. 117. "Natale sancte Scolastice virginis"; fol. 117v. "Sancte Sotheris virginis"; "SS. Zotici et Hyrenei et Iacincti"; fol. 118. "Natale. ss. martires... Vitalis, Felicule et Zenonis"; fol. 118v. "Natale sancte Iuliane virginis"; fol. 119. "Cathedra s. Petri apostoli"; fol. 119v. "Natale. s. Mathie apostoli"; fol.. 120. "Natale s. Albini episcopi et confessoris"; fol. 120v. "Perpetue et Felicitatis"; fol. 121. “Vigilia. s. Benedicti abbatis"; fol. 121v. "Natale s. Benedicti abbatis"; Fol. 123. "Natale s. Leonis pape"; fol. 123v. "Natale sancte Eufemie virginis"; fol. 124v. "S. Marci evangeliste"; fol. 126. "S. luvenalis"; 126v. "Inventio sancte Crucis" (6 mai); "Regressio s. lohannis evangeliste de exilio"; fol. 128. "SS. Nerei et Achillei"; fol. 128. "Dedicatio basilice sancte Marie" (13 mai); fol. 129v. "SS. Primi et Feliciani mart."; fol. 130. "Basilidis, Cirini, Naboris et Nazarii martires"; "S. Viti martiri"; fol. 130v. "Cirici et lulitte matris eius"; fol. 131v. "Vigilia. ss. martires Gervasii et Protasii"; fol. 133v. "Vigilia ss. lohannis et Pauli"; fol. 136v. "Translatio s. Benedicti abbatis"; fol. 137. "Sancte Marie Magdalene" (préface spéciale); fol. 137v. "S. Apollinaris"; "Natale s. lacobi apostoli"; fol. 139v. "Natale s. Germani episcopi Autissiodorensis"; fol. 140v. "SS. Machabeorum"; fol. 141. "Inventio corporis s. Stephani et alior."; fol. 142v. "Natale s. Donati episcopi et martiris"; fol. 146. "Octava s. Laurentii"; fol. 147. "S. Magni martiris"; fol. 148. "Natale s. Simphoriani martiris"; "S. Bartholomei apostoli"; fol. 148v. "Natale s. Rufi martiris"; "Natale s. Augustini episcopi"; fol. 150. "Decollatio s. lohannis Baptiste"; fol. 150. "Natale s. Prisci martiris"; fol. 151. "S. Adriani martiris"; fol. 152. "Natale s. Gorgonii martiris"; fol.154v. "Vigilia s. Mathei apostoli"; fol. 155. "s. Mauricii"; fol. 156v. "Natale s. Hieronimi presbiteri"; fol. 157. "SS. Germani et Remigii"; fol. 157v. "Natale s. Leodegarii episcopi et martiris"; fol. 158. "SS. Marcelli et Apulei, Sergii et Bacchi"; "Vigilia s. Dionisii ac socii eius"; fol. 159v. "S. Luce"; fol. 160. "Vigilia apostolorum Symonis et lude"; fol. 160. "Vigilia omnium sanctorum"; fol. 161. "Missa in die omnium sanctorum"; fol. 162v. "Vigilia s. Martini”; fol. 164. "Missa quotidiana de s. Martino confessore"; "In octava s. Martini"; fol. 164v. "Vigilia sancte Cecilie virginis"; fol. 166v. "SS. ...Chrisanti, Mauri et Darie"; fol. 168. "In octava s. Andreae"; fol. 168v. "Natale s. Damasi papae"; fol. 169. "Natale. s. Thome apostoli".

Fol. 169-173v. Commune sanctorum.

Fol. 173v. "In ecclesia cuiuslibet mart. vel conf. sive virg.". Dans les oraisons de la messe, une main contemporaine du manucrit a ajouté le nom de sainte Soline dont les reliques étaient conservés dans l’église abbatiale.

Fol. 175v-190v. Messes votives, dont: fol. 177v. "Missa pro congregatione monachorum"; fol. 189. "Missa pro congregatione. Familiam huius sacri caenobii, quesumus. Domine, intercedentibus omnibus sanctis tuis..." (en marge, par une main différente: "intercedente beato Petro apostolo tuo cum").

Fol. 190-202v. Bénédictions épiscopales (53). Fol. 201v. Bénédiction de l'église. Titre: "Benedictio in dedicatione ecclesie". Incipit: "Omnipotens Deus, qui hoc templum sanctum suo glorisissimo nomini, in honorem beatorum apostolorum Petri et Pauli voluit dedicari...".

Fol. 202v-205. Épîtres et évangiles des messes votives.

Historique de la conservation Abbaye Saint-Père-en-Vallée de Chartreslien. Au feuillet de garde, une note du XIe siècle, donant les noms de Frotbold (mort en 858) et de Thierry (mort en 1048), évêques de Chartres, et d'Arnulfe (mort en 1033) et de Landry (mort en 1069), abbés de Saint-Père: "Frotbaldus episcopus, Teodericus episcopus, Arnulfus abbas, Landricus abbas".
Informations sur le traitement Notice d’Omont et alii (1890) révisée par Angela Cossu (2023).
Numérisation(s)Reproductions anciennes de ce manuscrit ont été numérisées, elles sont consultables dans Arca, Bibliothèque numérique de l'IRHT
Bibliographie Bibliographie des manuscrits de Chartres
Retour en haut de page