Accueil CCFr  >   EADC Collection de treize antiennes dont huit appartiennent aux matines de l’Assomption
Ajouter aux favoris Imprimer cette page (nouvelle fenêtre)

Collection de treize antiennes dont huit appartiennent aux matines de l’Assomption

Ajouter au panier ExporterFichier PDF de l'instance
Modifié le : 09/06/2026

Présentation globale de la collection

Etablissement de conservation
Médiathèque L'Apostrophe. Chartres, Eure-et-Loir Voir tous les inventaires
Tous les inventaires
Intitulé de l'instrument de recherche Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France. Départements - Tome XI. Chartres, fonds ancien (1/2)
Cote Ms 1-Ms 400
Titre Manuscrits de la médiathèque l'Apostrophe de Chartres, 1 : fonds ancien (1/2)
Présentation du contenu Introduction
Conditions d'accès L'accès aux collections patrimoniales est soumis à une autorisation préalable.
Conditions d'utilisation Toute publication de documents inédits doit être notifiée à l'établissement.
Citer sous la forme Médiathèque l'Apostrophe de Chartres, Ms. X, fol. Y.


Informations sur l'instrument de recherche

Auteur(s) Henri Omont, Auguste Molinier, Camille Couderc, Ernest Coyecque
Commanditaire Ministère chargé de la Culture et Ministère chargé de l'Enseignement supérieur
Éditeur Bibliothèque nationale de France
Date de la version électronique 2007
Création Créé par conversion rétrospective de l'Edition imprimée du Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France. Départements - Tome XI. Chartres. Par M. Omont, Molinier, Couderc et Coyecque, Paris, Plon-Nourrit, 1890. Numérisation et rendu en mode texte réalisés par la société AIS (Paris, France). Encodage effectué selon la DTD EAD-2002 par la société ArchProteus (Vancouver, Canada) le 18 novembre 2007. Révision des notices des manuscrits médiévaux en 2023-2025 par l'Institut de recherche et d'histoire des textes (CNRS), partiellement financée par Biblissima+ dans le cadre du projet "Bibliotheca Carnotensis Nova. Un nouveau catalogue pour les manuscrits médiévaux sinistrés de la bibliothèque de Chartres", sous la direction de Joanna Frońska et Claudia Rabel.
Langue(s) de l'instrument de recherche Catalogue rédigé en français
Notes
Permalien https://ccfr.bnf.fr/portailccfr/ark:/16871/005FRCGMBPF-280856201-01a
Présentation du contenu
162
Cote Ms 162
Ancienne cote Ms 155
Titre Recueil liturgique en l'honneur de la Vierge
Date Seconde moitié du XIe siècle
Langue Latin
Support Parchemin
Importance matérielle 256 feuillets
Dimensions 340 x 245 mm
Reliure Reliure en parchemin
Note Manuscrit detruit lors du bombardement de la bibliothèque le 26 mai 1944
Présentation du contenu

Origine: Chartreslien?

Fol 1. Préface commune, canon de la messe et l'ordinaire de la messe. Incipit: "Per omnia...".

Fête de la Nativité de la Vierge:

Fol. 7v. Fulbertus Carnotensislien, Sermo de nativitate sanctae Mariae (I). Titre: "Sermo domni Fulberti, Carnotensis episcopi, de Nativitate sanctae Mariae." Incipit: "Approbatae consuetudinis est..." (divisé en 6 leçons). Edition: PL 141, 320-324 (Sermo IV); J. C. Canal dans Recherches de théologie ancienne et médiévale, 30 (1963), p. 56-61.

Fol. 18v. Fulbertus Carnotensislien, Sermo de nativitate sanctae Mariae (II). Titre: "Sermo de Nativitate sancte Marie". Incipit: "Mutue dilectionis amore et sedule adorationis...". Edition: PL 141, 325-331 (Sermo VI); J. C. Canal dans Recherches de théologie ancienne et médiévale, 30 (1963), p. 61-69.

Fol. 33.Pseudo-Fulbertus Carnotensis, Sermo de nativitate sanctae Mariae (III). Titre: "Item sermo de eadem festivitate". Incipit: "Gloriosam solempnitatem sanctae Dei genitricis ac virginis..." (divisé en 9 leçons). Edition: J. C. Canal dans Recherches de théologie ancienne et médiévale, 30 (1963), p. 69-72.

Fol. 37. Pseudo-Fulbertus Carnotensis (Bernier d'Homblières), Sermo de nativitate sanctae Mariae (IV). Titre: "Item de Nativitate". Incipit: "Nativitas gloriosae genitricis Dei..." (divisé en 6 ou 9 leçons). Edition: J. C. Canal dans Recherches de théologie ancienne et médiévale, 30 (1963), p. 72-83.

Fol. 56-70 [?]. Libellus de nativitate Mariae (famille A):

Fol. 56. Prologus I: "Incipit libellus de Nativitate sancte Marie". Incipit: "Petis a me petitiunculam opere..."; explicit: "…prefationem habuisse". BHL 5345. Edition: E. Amann, Le Protévangile de Jacques et ses remaniements latins, Paris, 1910, p. 340 (d'après Chartres, Ms 162); R. Beyers, 1997, p. 269-271 (CCSA, 10).

Fol. 57v. Prologus II: Pseudo-Hieronymus, De nativitate sanctae Mariae (Ad Chromatium et Heliodorum, de nativitate sanctae Mariae sive Prologus in evangelium de nativitate Beatae Mariae). Titre: "Chromatio et Eleodoro episcopis Hieronimus". Incipit: "Petitis a me ut vobis rescribam..."; explicit: "… et non alia dicam, quam quae aut scripta sunt tibi, aut consequenter scribi potuerunt". CPL 633; BHL 5344. Edition: PL 20, 371-372 ; E. Amann, Le Protévangile, p. 278-280; R. Beyers, 1997, p. 273-277 (CCSA, 10).

Fol. 57v. Incipit: "Igitur beata et gloriosa semper virgo Maria de stripe regiz et familia David oriunda... sicut evangeliste docuerunt Dominum nostrum Jhesum Christum... (divisé en 9 leçons)". BHL 5343. Edition: R. Beyers, 1997, p. 277-333 (CCSA, 10).

Fol. 70v. Pseudo-Augustinus, Sermo 194. Titre: "Sermo in Nativitate Marie". Incipit: "Adest nobis dilectissimi...". Edition: PL 39, 2104-2107 (attrib. à Fulbertus Carnotensis, Sermo IX); PL 141, 336-340.

Fol. 76v. Office de la fête de la Nativité de la Vierge (Oraisons, préface, bénédiction épiscopale). Titre: "IV idus septembris. Natalis sancte Marie. Supplicationem servorum tuorum... Ad missam. [Collecta] Famulis tuis Domine celestis gratie… [Praefatio] VD eterne Deus. Et te in veneratione sacrarum... [Secreta] Unigeniti tui Domine nobis sucurrat... [Postcommunio] Sumpsimus Domine celebritatis annue...".

Fol. 78.Fulbertus Carnotensislien, De nativitate Mariae (VIII). Titre: "Sermo de Nativitate sanctae Mariae". Incipit: "Fratres karissimi, in hac die qua celebramus...". PL 141, 324-325 (Sermo V); Edition: J. C. Canal dans Recherches de théologie ancienne et médiévale, 30 (1963), p. 331-333.

Fol. 82. Titre: "In nativitate sante Marie. Lectio sancti evangelii secundum Matheum". Incipit: "Liber generationis… [Mt. 1, 1-16]".

Rabanus Mauruslien, Expositio in Matheum [lib. 1, extrait], incipit: "Quo exordio suo satis ostendit generationem Christi…"; explicit: "…ex veri Christi vocabulo appelari fecit perenni nomine Christianos". Edition: B. Löfstedt, 2000 (CCCM 174A, p. 11.22).

Fête de l'Annonciation:

Fol. 97v. Leçons, oraisons et préface pour la fête de l'Annonciation. Titre: "Lectiones Annunciationis dominice [ou Domini ?]". [Lectio I]: "Erit in novissimis diebus... - ...in lumine Domini Dei nostri [Is. 2, 1-5]". [Lectio II]: "Locutus est Dominus ad Achaz... - ...et eligere bonum [Is. 7, 11-15]". [Lectio III]: "Egredietur virga... - ...et fides cunctorium regnum ejus [Is. 11, 1-5]". [Lectio IV]: "Clamabunt ad Dominum... - ...et sanabit eos Deus Dominum [Is. 19, 20-22]". [Lectio V]: "Letabitur in deserto invia... - ...in fontes aquarum [Is. 35, 1-7 ]". [Lectio VI]: "Christo meo ciro... - ...et vectes ferreos confringam [Is. 45, 1-2]".

Fol. 101. "VIII kalendas aprilis Annunciationis sanctae Mariae". [Collecta] "Deus qui de beatae Mariae virginis utero... [Praefatio] VD aeterne Deus. Qui per incarnati verbi... [Secreta] In mentibus nostris quaesumus Domine verae... [Postcommunio] Gratiam tuam quaesumus Domine mentibus nostris...".

Fol. 104. "Lectio sancti evangelii secundum Lucam ». Incipit : "In illo tempore missus est [Lc 1, 26-38]".

Beda Venerabilislien, Homilia in festo annuntiationis beatae Mariae (Homiliarium evangelii, liber 1, homila 3): "Omelia domni Bede de eadem lectione". Incipit: "Exordium nostrae redemptionis...". CPL 1367. Edition: PL 94, 9 (Sermo I); D. Hurst, 1955, p. 14-20 (CCSL 122).

Fête de la Purification:

Fol. 116v. "Lectiones de Canticis Canticorum in purificatione sancte Marie legende". [Lectio I]: "Osculetur me, osculo oris... - …post greges sodalium tuorum [Cant. 1, 1-16]". [Lectio II]: "Si ignoras te... - ...vermiculatas argento [Cant. 1, 7-10]. [Lectio III]: "Dum esset rex in accubitu... - ...et lilium convallium [Cant. 1, 11-2, 1]". [Lectio IV]: "Sicut lilium inter spinas... - ...quoadusque ipsa velit [Cant. 2, 2-7]". [Lectio VI]: "Vox dilecti mei... - ...vinae florentes dederunt odorem suum [Cant. 2, 8-13]. [Lectio VII]: "Surge, amica mea... - ...nam vinea nostra floruit [Cant. 2, 13-15]. [Lectio VIII]: "Dilectus meus mihi... - ...qui custodiunt civitatem [Cant. 2, 16-3, 3]. [Lectio IX]: "Nunquam... - ...donec ipsa velit [Cant. 3, 3-5]".

Fol. 120. Pseudo-Augustinus, Sermo 370. Titre: "In purificatione sanctae Mariae sermo beati Augustini episcopi". Incipit: "Exultent virgines...". Edition: PL 39, 1657-1659 (Augustinus, Sermo 370, dubium).

Fol. 123v. Ambrosiuslien, Expositio evangelii secundum Lucam (extrait, lib. 2). Titre: "Item sermo sancti Ambrosii episcopi". Incipit: "Et ecce homo erat in Hierusalem...". CPL. 143. Edition: PL 15, 1573; M. Adriaen, 1957, p. 56-58 (CCSL, 14).

Fol. 125v. Office pour la fête de la Purification (Oraisons, préface, bénédiction des cierges, bénédiction épiscopale). Incipit: "Item eodem die IIII nonas Februaris. Purificatio sancte Marie. Erudi quaesumus plebem tuam... [Collecta] Omnipotens sempiterne Deus majestatem tuam supplices... [Praefatio] VD aeterne Deus. Quia per incarnati verbi... [Secreta] Exaudi Domine preces nostras et ut digna sint munera... [Postcommunio] Quaesumus Domine Deus noster ut sacrosancta mysteria...".

Fol. 127v. Ambrosius Autpertuslien, Sermo in purificatione sanctae Mariae.Titre: "Sermo in Purificatione sancte Marie". Incipit: "Si subtiliter a fidelibus...". Edition: R. Weber, 1979, p. 985-1002 (CCCM 27B).

Fol. 128. Autres sermons et homélies pour la Purification.

Fol. 157v. Titre: "In Purificatione sanctae Marie lectio sancti Evangelii secundum Lucam". Incipit: "Postquam impleti sunt dies" [Lc. 2, 22-32]. Beda Venerabilislien, Homiliarium evangelii (extrait, liber 1, homila 18). Titre: "Omelia domni Bede de eadem lectione". Incipit: "Sollemnitatem nobis hodiernae..." (divisé en 9 leçons). CPL 1367. Edition: PL 94, 79-83 (Sermo 16); D. Hurst, 1955 (CCSL 122).

Fol. 167v. Paschasius Radbertuslien, De assumptione sanctae Mariae virginis (vel Epistula beati Hieronymi ad Paulam et Eustochium de assumptione, extrait). Incipit: "Incipit sermo beati Hieronimi presbiteri de Assumptione sancte Mariae. Fratres karissimi, de Assumptione...". Edition: A. Ripberger, 1985, p. 109-162 ; cf. p. 111 (CCCM, 56C).

Fol. 180. Paschasius Radbertuslien, De assumptione sanctae Mariae virginis (vel Epistula beati Hieronymi ad Paulam et Eustochium de assumptione, extrait). Titre: "Sermo beati Hieronimi de transitu sanctae Mariae". Incipit: "Cogitis me, Paula et Eustochium...". Edition: (A. Ripberger, 1985, p. 109-162 (CCCM 56C).

Fête de l'Assomption:

Fol. 223. Leçons pour la fête de l'Assomption. Titre: "Lectio Libri sapientie". Incipit: "In omnibus requiem quesivi [Sir. 24, 11-13 et 15-20]...".

Rabanus Mauruslien, Homilia CXLIX. Incipit: "Dei filius, Verbum et Sapientia Dei patris, locutus est per Salomonem in persona Sapientie, que est ipse, annuntians humano generi, quod in eis requiescere, et in illis manere..."; explicit: "... inter haec omnia toto cordis affectu nos auxilium beate Marie imploremus, qui dum nos eam supplici obsequio frequentamus in terris, ipsa nos sedula prece Christo...". Edition : PL 110, 434-435.

Fol. 228. Office pour la fête de l'Assomption. Incipit: "In vigilia Assumptionis. [Collecta] Deus qui virginalem aulam... [Secreta] Magna est apud clementiam tuam... [Postcommunio] Concede misericors Deus fragilitati nostrae... In die Assumptionis ejusdem. [Collecta] Veneranda nobis Domine hujus est...195 [Collecta] Famulorum tuorum Domine delictis... [Praefatio] VD aeterne Deus. Et te in veneratione sacrarum... [Secreta] Subveniat Domine plebis tuae Dei... [Postcommunio] Mensae caelestis participes effecti...".

Fol. 230v. "In Assumptione sancte Marie". Incipit: "Lectio sancti Evangelii secundum Lucam Intravit Jhesus in quoddam castellum [Lc 10, 38-42]...". [Sermo] "Conditor mundi pro redemptionis generis humani, cum dives esset, pauper pro nobis fieri voluit, ut sua paupertate divites fieret..."; explicit: "... intentionis suae vestem non mutaverit". Cf. H. Barré Les homéliaires carolingiens de l'école d'Auxerre.Authenticité. Inventaire. Tableaux comparatifs. Initia, Città del Vaticano, 1962 (Studi e testi 225), p. 205, n°62 (homilière Liverani). Edition: F. Liverani, Spicilegium Liberianum, Florence, 1863, p. 434-437.

Fol. 247v. "Lectiones cotidiane de sancta Maria". [Lectio I]: Pseudo-Anselmus Cantuarensis, Oratio LIV (extrait): "Surge, beata virgo Maria, misericorditer actura pro nobis... - ...da preces pro nobis quos cernis offensos ante oculos conditoris". Edition: PL 159, 960. [Lectio II] Pseudo-Anselmus Cantuarensis, Oratio LV (extrait, variant): "Caecos cordium oculos terge, et semitas justitiae ostende... - ...impetra cursum quo supernum consequitur bravium". Edition: PL 158, 961c. [Lectio III]: "O sanctissima virgo Maria, nos qui hoc credimus quod virgo et mater Dei sis... - ...qui confitemur te Deum peperisse et hominem gaudeamus per te nobis advenisse salutem".

"Alie". [Lectio I]: "O beata Maria, quis digne tibi valeat jura gratiarum et laudum... - ...cum susceperis vota, culpas nostras orando excusa. Responsum. Beata es virgo. Versiculus. Ave Maria". [Lectio II]: "Admitte, piissima Dei genitrix, nostras preces intra sacrarium exauditionis et reporta nobis antidotum gratiam reconciliationis... - ...accipe quod offerimus, redona quod rogamus, excusa quod timemus. Responsum. Cum jocunditate. Versiculus. Post partum, virgo inviolata". [Lectio III ]: "Sancta Maria, succurre miseris, juva pusillamines, refove debiles, ora pro populo, interveni pro clero... - ...sit tibi studium assidue orare pro populo Dei, quae meruisti benedicta precium ferre mundi". (Lacune d'un feuillet environ).

Historique de la conservation

Johannes de Bosco, son ex-libris au contreplat inférieur, sur un fragment utilisé pour renforcer la reliure: "Iste liber est Johanni de Bosco, Rotomagensis dyocesis; qui furabitur, per colum suspendetur. Deo gratias". D'après Delaporte, ,Fragments des manuscrits de Chartres. Reproduction phototypique, 1958 (Paléographie musicale, XVII), p. 26, cet ex-libris est sans rapport au manuscrit.

Chapitre de la cathédrale Notre-Dame de Chartreslien.

Informations sur le traitement Notice d'Omont et alii (1890), révisée par Joanna Frońska, IRHT-CNRS (2023).
Numérisation(s)Reproductions anciennes numérisées consultables dans Arca, Bibliothèque numérique de l'IRHT
Bibliographie Bibliographie des manuscrits de Chartres
Catalogue général des manuscrits
Description du contenu
Division :  Fol. 249
Division Fol. 249
Titre Collection de treize antiennes dont huit appartiennent aux matines de l’Assomption
Retour en haut de page